Embriyo Kalitesi 3AA, 4AA ve 5AA Ne Anlama Gelir?

Tüp bebek tedavisinde embriyoların gelişimi laboratuvarda düzenli olarak takip edilir. Çiftlerin tedavi sırasında en sık karşılaştığı ifadelerden bazıları ise 3AA, 4AA ve 5AA gibi embriyo dereceleridir.

İlk bakışta karmaşık görünen bu kodlar, blastokist aşamasındaki embriyonun mikroskop altında değerlendirilen gelişim düzeyini ve hücresel görünümünü ifade eder. Rakam embriyonun genişleme ve dış zarından çıkma aşamasını, harfler ise embriyoyu oluşturan iki farklı hücre grubunun görünümünü gösterir.

Fakat embriyo kalitesi yalnızca bu kodlara bakılarak yorumlanmamalıdır. Embriyonun geliştiği gün, anne adayının yaşı, genetik inceleme sonucu, laboratuvar koşulları ve rahme ait faktörler de gebelik ihtimalini etkileyebilir.

Embriyo kalitesi ne demektir?

Embriyo kalitesi, embriyonun laboratuvar ortamındaki gelişiminin belirli ölçütlere göre değerlendirilmesidir. Embriyologlar mikroskop altında hücre sayısı, hücrelerin düzeni, gelişim hızı ve blastokist yapısı gibi özellikleri inceler.

Bu değerlendirme, mevcut embriyolar arasından transfer veya dondurma için öncelikli embriyonun belirlenmesine yardımcı olur.

Embriyo derecelendirmesi

• Embriyonun mikroskop altındaki görünümünü tanımlar.
• Embriyoların gelişim potansiyeli hakkında bilgi sağlar.
• Transfer sıralamasının belirlenmesine yardımcı olur.
• Gebeliği veya canlı doğumu garanti etmez.
• Embriyonun kromozomal yapısını doğrudan göstermez.

Embriyoların değerlendirilmesinde farklı laboratuvar sistemleri kullanılabilir. Blastokist aşamasında en yaygın kullanılan yöntemlerden biri Gardner ve Schoolcraft derecelendirme sistemidir.

Blastokist nedir?

Döllenmeden sonraki ilk günlerde embriyo hücre bölünmelerine devam eder. Gelişimini sürdüren embriyo çoğunlukla döllenmeden sonraki beşinci veya altıncı günde blastokist aşamasına ulaşır.

Blastokist temel olarak aşağıdaki üç bölümden oluşur.

• Blastokist boşluğu: Embriyonun içinde oluşan sıvı dolu boşluktur.
• İç hücre kitlesi: İlerleyen dönemde bebeği oluşturacak hücre grubudur.
• Trofoektoderm: Plasentanın oluşumuna katkı sağlayacak dış hücre tabakasıdır.

3AA, 4AA ve 5AA gibi kodlar bu aşamadaki embriyolar için kullanılır.

Embriyo derecelendirmesindeki sayı ve harfler neyi gösterir?

Blastokist derecesi genellikle bir rakam ve iki harften oluşur. Örneğin 4AA kodunu üç parçaya ayırabiliriz.

4: Blastokistin genişleme ve dış zarından çıkma aşaması
İlk A: İç hücre kitlesinin görünümü
İkinci A: Trofoektoderm hücrelerinin görünümü

Dolayısıyla 4AA, genişlemiş bir blastokistin hem iç hücre kitlesinin hem de dış hücre tabakasının morfolojik olarak iyi göründüğünü ifade eder.

Embriyo derecesindeki rakamların anlamı

Blastokistin gelişim ve genişleme aşaması 1 ile 6 arasında derecelendirilir.

Derece	Blastokistin gelişim aşaması
1	Blastokist boşluğu embriyo hacminin yarısından daha küçüktür.
2	Blastokist boşluğu embriyo hacminin yarısından daha büyüktür.
3	Blastokist boşluğu embriyoyu tamamen doldurmuştur.
4	Blastokist genişlemiş, dış zarı incelmeye başlamıştır.
5	Blastokist dış zarından çıkmaya başlamıştır.
6	Blastokist dış zarından tamamen çıkmıştır.

Buradaki rakam doğrudan bir başarı puanı değildir. Daha çok embriyonun değerlendirildiği andaki gelişim aşamasını anlatır.

Örneğin 5AA embriyo, 3AA embriyodan daha ileri bir genişleme aşamasındadır. Fakat bu durum her hasta ve her transfer için 5AA’nın mutlaka daha başarılı olacağı anlamına gelmez.

İlk harf ‘İç hücre kitlesi kalitesi’

Rakamdan sonra gelen ilk harf, iç hücre kitlesinin yani ilerleyen dönemde bebeği oluşturacak hücre grubunun mikroskop altındaki görünümünü ifade eder.

Derece	İç hücre kitlesinin görünümü
A	Çok sayıda ve birbirine sıkı biçimde tutunmuş hücre
B	Daha az sayıda veya daha gevşek biçimde gruplanmış hücre
C	Oldukça az sayıda hücre

A derecesi morfolojik açıdan daha olumlu bir görünümü ifade eder. Fakat B veya C derecesine sahip bir embriyodan gebelik oluşamayacağı sonucuna varılmamalıdır.

İkinci harf ‘Trofoektoderm kalitesi’

İkinci harf, embriyonun dış yüzeyini oluşturan ve ilerleyen dönemde plasentaya katkıda bulunacak trofoektoderm hücrelerinin görünümünü belirtir.

Derece	Trofoektoderm hücrelerinin görünümü
A	Çok sayıda ve düzenli bir tabaka oluşturan hücre
B	Daha az sayıda veya daha gevşek dizilmiş hücre
C	Az sayıda ve daha düzensiz görünen hücre

İç hücre kitlesi ve trofoektoderm birbirinden ayrı değerlendirilir. Bu nedenle 4AB, 4BA veya 4BB gibi farklı embriyo dereceleriyle karşılaşılabilir.

3AA embriyo ne demektir?

3AA embriyo, blastokist boşluğunun embriyoyu tamamen doldurduğu ve embriyonun tam blastokist aşamasına ulaştığı anlamına gelir.

Kodun bileşenleri aşağıdaki gibidir;

• 3: Tam blastokist aşaması
• İlk A: İyi görünümlü iç hücre kitlesi
• İkinci A: İyi görünümlü trofoektoderm tabakası

3AA, genel olarak yüksek morfolojik kaliteye sahip bir blastokist olarak değerlendirilir. Embriyo henüz belirgin biçimde genişlememiş veya dış zarından çıkmaya başlamamıştır. Bununla birlikte gelişimini sürdürerek 4AA ya da 5AA aşamasına geçebilir.

4AA embriyo ne demektir?

4AA embriyo, blastokist boşluğunun genişlediğini ve embriyoyu çevreleyen dış zarın incelmeye başladığını gösterir.

• 4: Genişlemiş blastokist
• İlk A: İyi görünümlü iç hücre kitlesi
• İkinci A: İyi görünümlü trofoektoderm tabakası

4AA embriyo, morfolojik değerlendirmede yüksek kaliteli blastokistlerden biri olarak kabul edilir. Embriyo transferi, dondurma veya gerekli durumlarda biyopsi açısından uygun bulunabilir. fakat işlem kararı embriyoloğun ve hekimin birlikte yaptığı değerlendirmeye göre verilir.

5AA embriyo ne demektir?

5AA embriyo, blastokistin dış zarından çıkmaya başladığı aşamayı ifade eder. Bu süreç “hatching” veya kabuktan çıkma olarak da adlandırılır.

• 5: Dış zarından çıkmaya başlayan blastokist
• İlk A: İyi görünümlü iç hücre kitlesi
• İkinci A: İyi görünümlü trofoektoderm tabakası

5AA, ileri gelişim aşamasına ulaşmış ve hücresel görünümü olumlu bir blastokisttir. Morfolojik açıdan en iyi dereceler arasında değerlendirilir. Bununla birlikte 5AA sonucunun gebeliği garanti eden bir puan olmadığı unutulmamalıdır.

3AA, 4AA ve 5AA arasındaki fark nedir?

Bu üç derecenin ortak özelliği, hem iç hücre kitlesinin hem de trofoektoderm hücrelerinin A olarak değerlendirilmesidir. Aralarındaki temel fark blastokistin genişleme ve dış zarından çıkma aşamasıdır.

Embriyo derecesi	Gelişim aşaması	İç hücre kitlesi	Trofoektoderm	Genel morfolojik değerlendirme
3AA	Tam blastokist	A	A	Yüksek kalite
4AA	Genişlemiş blastokist	A	A	Yüksek kalite
5AA	Dış zarından çıkmaya başlayan blastokist	A	A	Yüksek kalite

Dolayısıyla 3AA, 4AA ve 5AA embriyoların tamamı morfolojik olarak olumlu kabul edilir. Rakamların farklı olması, embriyoların gözlem yapıldığı anda farklı gelişim aşamalarında bulunduğunu gösterir.

3AA mı, 4AA mı, 5AA mı daha iyidir?

Yalnızca morfolojik görünüm değerlendirildiğinde 5AA daha ileri gelişim aşamasına ulaşmış bir embriyodur. Bazı araştırmalarda 5AA ve 4AA embriyoların canlı doğumla daha güçlü ilişki gösterdiği bildirilmiştir.

Buna rağmen “5AA her zaman 4AA’dan, 4AA da her zaman 3AA’dan daha iyidir” şeklinde kesin bir sıralama yapmak doğru olmaz. Çünkü embriyo dinamik bir yapıdır ve derecesi gözlem yapılan saate göre değişebilir.

Embriyo seçiminde aşağıdaki bilgiler birlikte değerlendirilmelidir.

• Embriyonun blastokist aşamasına ulaştığı gün
• Gelişim hızı
• İç hücre kitlesi ve trofoektoderm görünümü
• Embriyonun dondurma veya çözme sonrasındaki durumu
• Varsa genetik test sonucu
• Anne adayının yaşı
• Önceki transferlerin sonuçları
• Laboratuvarın değerlendirme protokolü

Bu nedenle aynı derecedeki embriyoların transfer sıralaması bile laboratuvar kayıtları ve gelişim zamanlamasına göre değişebilir.

Embriyo kalitesi gebelik şansını belirler mi?

Embriyo morfolojisi, transfer için embriyo seçerken kullanılan önemli göstergelerden biridir. Genel olarak daha iyi morfolojik dereceye sahip blastokistlerin yerleşme ve canlı doğuma ulaşma ihtimali daha yüksek olabilir.

Fakat embriyo kalitesi gebelik şansını tek başına belirlemez. Sonucu etkileyebilecek diğer faktörler şunlardır:

• Kadının yaşı ve yumurta kalitesi
• Embriyonun kromozomal yapısı
• Rahim iç tabakasının durumu
• Rahimde polip, miyom veya yapışıklık bulunması
• Transfer işleminin koşulları
• Sperm faktörleri
• Embriyonun gelişim günü
• Laboratuvar ve kültür koşulları
• Eşlik eden sağlık problemleri

Geniş kapsamlı araştırmalar, iyi morfolojik dereceli blastokistlerde canlı doğum oranlarının daha yüksek olduğunu gösterse de daha düşük dereceli blastokistlerden de sağlıklı gebelik ve canlı doğum elde edilebildiğini ortaya koymaktadır.

Bu nedenle düşük dereceli bir embriyo “kullanılamaz”, yüksek dereceli bir embriyo ise “kesin tutunur” şeklinde değerlendirilmemelidir.

AA embriyo genetik olarak sağlıklı mıdır?

AA derecesi embriyonun mikroskop altındaki görünümünü tanımlar. Embriyonun kromozomlarının normal olduğunu göstermez.

Morfolojik olarak 4AA veya 5AA görünen bir embriyoda kromozomal bir farklılık bulunabilir. Benzer şekilde daha düşük morfolojik dereceye sahip bir embriyo kromozomal olarak normal olabilir.

Embriyonun kromozom sayısının değerlendirilmesi için uygun hastalarda preimplantasyon genetik test seçenekleri gündeme gelebilir. Morfolojik derecelendirme ile genetik inceleme birbirinden farklı bilgi sağlar.

• Embriyo derecelendirmesi: Embriyonun gelişimini ve görünümünü değerlendirir.
• PGT-A: Biyopsi yapılan hücre örneğinde kromozom sayısıyla ilgili inceleme yapar.

PGT-A da her tüp bebek hastasına rutin olarak uygulanması gereken bir test değildir. Kadının yaşı, gebelik öyküsü, genetik riskler ve elde edilen embriyo sayısı dikkate alınarak karar verilmelidir.

Genetik incelemenin kapsamı hakkında PGT ve genetik tarama sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.

Beşinci gün ve altıncı gün embriyosu aynı mıdır?

Embriyolar blastokist aşamasına farklı zamanlarda ulaşabilir. Bazıları döllenmeden sonraki beşinci günde, bazıları ise altıncı veya daha sonraki günlerde yeterli gelişime ulaşır.

Örneğin beşinci gün 4AA olan bir embriyo ile altıncı gün 4AA olan bir embriyonun morfolojik kodu aynı olsa da gelişim hızları farklıdır. Bu bilgi transfer sıralaması belirlenirken göz önünde bulundurulabilir.

Beşinci gün blastokistleri bazı hasta gruplarında daha yüksek gelişim potansiyeli gösterebilir. Bununla birlikte altıncı gün gelişen ve uygun bulunan blastokistlerden de gebelik ve canlı doğum elde edilebilir.

Özellikle genetik inceleme yapılmış embriyolarda kromozomal sonuç, gelişim günü ve morfolojik derece birlikte değerlendirilir.

Embriyo derecesi zaman içinde değişebilir mi?

Evet. Blastokist gelişmeye devam eden canlı ve dinamik bir yapıdır. Bir embriyo ilk gözlem sırasında 3AA olarak değerlendirilirken birkaç saat sonra genişleyerek 4AA veya dış zarından çıkmaya başlayarak 5AA aşamasına ulaşabilir.

Dondurma ve çözme işlemleri sırasında blastokist geçici olarak büzüşebilir. Uygun koşullarda yeniden genişlemesi beklenir. Bu nedenle çözme sonrasındaki ilk görüntü her zaman embriyonun nihai değerlendirmesi değildir.

Derecelendirmede gözlem zamanı ve laboratuvar uygulamaları önemlidir. Ayrıca embriyologlar arasında sınırlı yorum farklılıkları görülebilir. Bir merkezin 4AB olarak değerlendirdiği embriyo, başka bir değerlendirmede yakın bir dereceyle sınıflandırılabilir.

Embriyoların dondurulması ve çözülmesi hakkında Embriyo Dondurma İşlemi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Transfer edilecek embriyo nasıl seçilir?

Transfer sıralaması yalnızca en yüksek görünen kod seçilerek belirlenmez. Embriyolog, embriyonun laboratuvardaki bütün gelişim kayıtlarını değerlendirir. Hekim ise bu bilgileri hastanın yaşı, tedavi öyküsü ve rahim hazırlığıyla birlikte ele alır.

Seçim sırasında genellikle şu bilgiler dikkate alınır:

1. Blastokist aşamasına ulaşma zamanı
2. Genişleme derecesi
3. İç hücre kitlesinin görünümü
4. Trofoektoderm yapısı
5. Varsa PGT sonucu
6. Dondurma ve çözme sonrasındaki gelişim
7. Önceki transfer sonuçları

Amaç yalnızca en yüksek dereceyi seçmek değil, hasta için en uygun transfer planını oluşturmaktır.

Tüp bebek tedavisinin genel aşamaları hakkında Tüp Bebek Tedavisi sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynakça