Embriyo Transferi 3. Gün mü, 5. Gün mü Yapılmalı?

Tüp bebek tedavisinde yumurtalar toplandıktan ve döllenme gerçekleştikten sonra embriyolar laboratuvar ortamında takip edilir. Transfer için uygun bulunan embriyo, gelişiminin üçüncü gününde veya blastokist aşamasına ulaştığı beşinci ya da altıncı günde rahme yerleştirilebilir. Bu aşamada çiftlerin en sık sorduğu sorulardan biri “Embriyo transferi 3. gün mü, 5. gün mü yapılmalı?” olur. Fakat bütün hastalar için geçerli tek bir transfer günü bulunmaz.

Transfer günü belirlenirken embriyo sayısı, embriyoların gelişim özellikleri, kadının yaşı, yumurtalık rezervi, önceki tedavi sonuçları, genetik test planı ve laboratuvarın blastokist kültürü konusundaki deneyimi birlikte değerlendirilmelidir.

Embriyo gelişimi hangi gün başlar?

Yumurta toplama işleminin gerçekleştirildiği ve yumurtaların sperm hücreleriyle bir araya getirildiği gün genellikle “0. gün” olarak kabul edilir. Döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği ertesi gün kontrol edilir.

Embriyo gelişiminin temel aşamaları aşağıdaki gibidir;

• 0. gün: Yumurtalar toplanır ve klasik IVF veya mikroenjeksiyon yöntemiyle döllenme işlemi uygulanır.
• 1. gün: Döllenme kontrolü yapılır.
• 2. gün: Embriyo hücrelere bölünmeye devam eder.
• 3. gün: Embriyo klivaj, diğer adıyla bölünme aşamasındadır.
• 4. gün: Hücreler birbirine yaklaşarak morula adı verilen yapıyı oluşturabilir.
• 5. gün: Embriyo blastokist aşamasına ulaşabilir.
• 6. gün: Beşinci günde blastokist olmayan bazı embriyolar gelişimini sürdürerek blastokist olabilir.
• 7. gün: Daha sınırlı sayıdaki embriyo blastokist aşamasına ulaşabilir.

Her embriyo aynı hızda gelişmez. Bir embriyonun altıncı günde blastokist olması, tek başına sağlıksız olduğu veya gebelik oluşturamayacağı anlamına gelmez. Embriyolog, gelişim hızını diğer morfolojik özelliklerle birlikte değerlendirir.

3. gün embriyosu nedir?

Üçüncü gün embriyosu, döllenmeden sonra hücre bölünmelerini sürdüren klivaj aşamasındaki embriyodur. Bu dönemde embriyo genellikle birkaç hücreden oluşur. Hücre sayısı önemli olmakla birlikte, embriyo yalnızca hücre sayısına göre değerlendirilmez.

Üçüncü gün değerlendirmesinde aşağıdaki özellikler incelenebilir.

• Hücre sayısı
• Hücrelerin birbirine benzer büyüklükte olup olmadığı
• Hücre bölünmesinin hızı
• Fragmantasyon oranı
• Hücrelerde birden fazla çekirdek bulunup bulunmadığı
• Embriyonun genel gelişim düzeni

Üçüncü günde iyi görünüm sergileyen bir embriyo, beşinci güne kadar gelişimini sürdürebilir. Fakat yalnızca üçüncü gün görüntüsüne bakılarak embriyonun blastokist olacağı veya rahme tutunacağı kesin biçimde söylenemez.

5. gün embriyosu nedir?

Beşinci gün embriyosuna blastokist adı verilir. Blastokist aşamasında embriyo, erken bölünme dönemine göre daha ileri bir gelişim düzeyine ulaşmıştır.

Blastokistin temel yapıları aşağıdaki gibidir;

• Blastosel: Embriyonun içinde oluşan sıvı dolu boşluk
• İç hücre kitlesi: Fetüsün gelişeceği hücre grubu
• Trofoektoderm: Plasentanın oluşumuna katkıda bulunacak dış hücre tabakası

Blastosistin genişleme derecesi ile iç ve dış hücre gruplarının görünümü embriyolog tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda 3AA, 4AA veya 5AB gibi sınıflamalar kullanılabilir.

Bu harf ve rakamların ne anlama geldiğini Embriyo Kalitesi: 3AA, 4AA ve 5AA Ne Demektir? başlıklı içeriğimizden öğrenebilirsiniz.

3. gün ve 5. gün embriyosu arasındaki farklar

İki embriyo aşaması arasındaki temel fark, embriyonun laboratuvarda ne kadar süre takip edildiği ve hangi gelişim düzeyine ulaştığıdır.

Değerlendirme	3. gün embriyosu	5. gün embriyosu
Geliim aşaması	Klivaj veya bölünme aşaması	Blastokist aşaması
Hücresel yapı	Birkaç ayrı hücreden oluşur	İç hücre kitlesi, trofoektoderm ve blastosel gelişmiştir
Laboratuvarda izlem	Daha kısa	Daha uzun
Embriyo seçimi	Erken gelişim özelliklerine göre	Blastokiste ulaşma ve blastokist görünümüne göre
Transfer yapılamama ihtimali	Genellikle daha düşük	Embriyolar gelişimini durdurursa transfer yapılamayabilir
PGT biyopsisi	Günümüzde çoğunlukla tercih edilmez	Genellikle blastokist aşamasında uygulanır
Dondurma	Uygun embriyolar dondurulabilir	Vitrifikasyonla dondurulabilir

Bu karşılaştırma, beşinci gün embriyosunun her hastada daha iyi olduğu anlamına gelmez. Transfer gününün faydası hasta grubuna ve elde edilen embriyoların durumuna göre değişebilir.

5. gün blastokist transferinin avantajları nelerdir?

Embriyoların blastokist aşamasına kadar takip edilmesi, gelişimini sürdürebilen embriyolar arasından seçim yapılmasına yardımcı olabilir.

Daha ayrıntılı embriyo seçimi yapılabilir

Üçüncü günde benzer görünen iki embriyo, beşinci güne kadar farklı gelişim gösterebilir. Embriyolardan biri blastokist aşamasına ulaşırken diğeri gelişimini durdurabilir.

Uzatılmış laboratuvar takibi, blastokiste ulaşabilen embriyoların görülmesini sağlar. Fakat blastokiste ulaşmak, embriyonun kromozomal olarak normal olduğunu veya kesin olarak tutunacağını göstermez.

Tek embriyo transferi desteklenebilir

İyi gelişim gösteren blastokistler arasından seçim yapılabilmesi, uygun hastalarda tek embriyo transferini destekleyebilir. Tek embriyo transferi, çoğul gebelik riskinin azaltılması açısından önemlidir.

Birden fazla kaliteli blastokistin bulunması hâlinde transfer edilmeyen uygun embriyolar daha sonraki tedaviler için dondurulabilir.

Genetik inceleme yapılabilir

PGT-A, PGT-M veya PGT-SR gibi genetik incelemelerde biyopsi çoğunlukla blastokist aşamasında yapılır. Blastosistin dış hücre tabakasından birkaç hücre alınarak genetik laboratuvarına gönderilir.

Embriyo biyopsiden sonra genellikle dondurulur ve genetik sonuç tamamlandıktan sonra uygun bulunan embriyo daha sonraki bir dönemde transfer edilir. Genetik testlerin kapsamı ve sınırlılıkları hakkında ayrıntılı bilgi için PGT-A, PGT-M ve NGS Arasındaki Farklar başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Transfer başına başarı ihtimali artabilir

Gebelik beklentisi iyi olan ve birden fazla embriyosu bulunan bazı hasta gruplarında, blastokist aşamasındaki taze transferin transfer başına canlı doğum olasılığını artırabildiğini gösteren araştırmalar bulunmaktadır.

Fakat bu sonuçlar, çoğunlukla genç ve yeterli sayıda embriyo elde edilen hastalardan gelmektedir. Bulguların yumurtalık rezervi düşük veya yalnızca bir-iki embriyosu bulunan bütün hastalara doğrudan uygulanması doğru olmaz.

Beşinci güne kadar beklemenin dezavantajları var mı?

Embriyoların laboratuvarda beşinci veya altıncı güne kadar takip edilmesinin bazı sınırlılıkları bulunur.

Transfer edilecek embriyo kalmayabilir

Üçüncü günde gelişimini sürdüren her embriyo blastokist aşamasına ulaşmaz. Embriyoların tamamı üçüncü günden sonra gelişimini durdurursa o tedavi döneminde transfer yapılamayabilir.

Bu ihtimal özellikle başlangıçta az sayıda embriyosu bulunan çiftler için önemlidir. Beşinci güne kadar bekleme kararı verilirken transfer yapılamama olasılığı çiftle açıkça konuşulmalıdır.

Dondurulabilecek embriyo sayısı azalabilir

Uzatılmış kültür sırasında bazı embriyolar blastokist aşamasına ulaşamayabilir. Bu nedenle dondurulabilecek embriyo sayısı, üçüncü gün değerlendirmesine göre daha düşük olabilir.

Bununla birlikte üçüncü gün dondurulacak bir embriyonun ileride blastokiste ulaşıp ulaşmayacağı da önceden kesin olarak bilinemez.

Laboratuvar koşulları önem kazanır

Blastokist kültürü; uygun inkübatörler, düzenli kalite kontrolü ve deneyimli bir embriyoloji ekibi gerektirir. Farklı laboratuvarların beşinci güne kadar embriyo geliştirme performansları aynı olmayabilir.

Bu nedenle transfer günü yalnızca genel araştırmalara göre değil, tedavinin yürütüldüğü laboratuvarın doğrulanmış sonuçları dikkate alınarak belirlenmelidir.

3. gün embriyo transferinin avantajları nelerdir?

Üçüncü gün transferinde embriyo, blastokist aşamasına ulaşması beklenmeden rahme yerleştirilir. Böylece laboratuvarda uzatılmış kültür süresi kısalır ve daha erken transfer gerçekleştirilir.

Üçüncü gün transferi özellikle embriyo sayısının sınırlı olduğu bazı hastalarda değerlendirilebilir. Seçim yapılabilecek çok sayıda embriyo bulunmuyorsa, blastokist aşamasına kadar beklemenin sağlayacağı seçim avantajı azalabilir.

Üçüncü gün transferi aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir.

• Yalnızca bir veya iki embriyonun gelişmesi
• Yumurtalık rezervinin düşük olması
• Önceki tedavilerde embriyoların blastokist aşamasına ulaşamaması
• Embriyoların üçüncü gündeki gelişim özelliklerinin transfer için uygun bulunması
• Laboratuvarın ve hekimin kişisel tedavi planında erken transfer önermesi

Fakat embriyonun üçüncü günde transfer edilmesi, laboratuvarda durabilecek bir embriyonun rahimde mutlaka gelişmeye devam edeceği anlamına gelmez. Bu konuda kesin bir öngörüde bulunmak mümkün değildir.

Embriyo sayısı azsa 3. gün transferi daha mı iyidir?

Az sayıda embriyo elde edilen hastalarda beşinci güne kadar beklemek, transfer edilecek embriyo kalmaması endişesine neden olabilir. Bu nedenle üçüncü gün transferi klinik olarak değerlendirilebilir.

Fakat “Embriyo azsa mutlaka üçüncü gün transfer yapılmalıdır” şeklinde kesin bir kural bulunmaz. Karar verilirken:

• Embriyoların üçüncü gündeki hücre sayısı ve görünümü,
• Gelişim hızları,
• Kadının yaşı,
• Önceki embriyo gelişim sonuçları,
• Transferin taze mi dondurulmuş mu yapılacağı,
• Laboratuvarın blastokist kültürü başarısı

birlikte değerlendirilir.

Az sayıda embriyosu bulunan hastalar, blastokist ve klivaj transferini karşılaştıran çalışmalarda yeterince temsil edilmemiş olabilir. Bu nedenle bu grupta yöntemin kişiye özel belirlenmesi daha da önemlidir.

Beşinci gün transferi daha mı başarılıdır?

Beşinci gün transferi bazı hasta gruplarında transfer başına gebelik ve canlı doğum olasılığını artırabilir. Bunun önemli nedenlerinden biri, blastokiste ulaşabilen embriyolar arasından daha ileri bir seçim yapılabilmesidir.

Fakat başarı yalnızca transfer edilen embriyo başına değil, yumurta toplama işleminden elde edilen bütün embriyoların kullanılması sonucunda ulaşılan toplam canlı doğum ihtimaliyle de değerlendirilmelidir.

Beşinci güne kadar kültür sırasında:

• Bazı embriyoların gelişimi durabilir,
• Transfer yapılamayabilir,
• Dondurulacak embriyo sayısı azalabilir.

Bu nedenle sadece transfer başına başarı oranına bakılması yanıltıcı olabilir. “Başlanan her tedavi döngüsü”, “yapılan her transfer” ve “bir yumurta toplama işleminden elde edilen toplam canlı doğum” farklı başarı ölçütleridir.

Güncel sistematik değerlendirmeler, gebelik beklentisi iyi kadınlarda blastokist transferinin bazı sonuçları iyileştirebileceğini göstermektedir. Bununla birlikte düşük başarı beklentisine sahip hastalar için kanıtlar daha sınırlıdır.

6. gün embriyosu kalitesiz midir?

Bir embriyonun altıncı günde blastokist aşamasına ulaşması, otomatik olarak kalitesiz olduğu anlamına gelmez. Embriyolar arasında doğal gelişim hızı farklılıkları bulunabilir.

Beşinci gün blastokistleriyle altıncı gün blastokistlerinin ortalama sonuçları arasında bazı farklılıklar görülebilse de altıncı gün gelişen embriyolardan sağlıklı gebelik ve canlı doğum elde edilebilir.

Altıncı gün embriyosu değerlendirilirken:

• Blastokistin genişleme derecesi,
• İç hücre kitlesinin görünümü,
• Trofoektoderm hücreleri,
• Embriyonun dondurma veya transfer için uygunluğu,
• Varsa genetik test sonucu

birlikte incelenir.

Yalnızca gelişim gününe bakılarak embriyonun kullanılamayacağına karar verilmemelidir.

3. gün embriyosu daha sonra blastokist olur mu?

Üçüncü gün embriyosu gelişimini sürdürürse morula ve ardından blastokist aşamasına ulaşabilir. Fakat üçüncü gündeki bütün embriyoların beşinci veya altıncı güne kadar ilerlemesi beklenmez.

Embriyonun blastokiste ulaşıp ulaşamayacağını yüzde yüz doğrulukla gösteren bir üçüncü gün değerlendirme yöntemi bulunmamaktadır. Hücre sayısı, bölünme düzeni ve fragmantasyon gelişim potansiyeli hakkında bilgi verebilir; fakat sonucu garanti etmez.

Transfer günü taze veya dondurulmuş olmasına göre değişir mi?

Üçüncü ya da beşinci gün ifadesi, embriyonun gelişim aşamasını anlatır. Taze veya dondurulmuş transfer ise embriyonun hangi tedavi döneminde rahme yerleştirildiğini belirtir.

Bu nedenle:

• Taze üçüncü gün embriyosu transfer edilebilir.
• Taze blastokist transferi yapılabilir.
• Üçüncü gün embriyosu dondurulup daha sonra çözülebilir.
• Beşinci veya altıncı gün blastokisti dondurulup daha sonra transfer edilebilir.

Dondurulmuş transferde rahim iç tabakasının hazırlanması, embriyonun dondurulduğu gelişim günüyle uyumlu şekilde planlanır.

İki yöntemin farklılıklarını Taze mi, Dondurulmuş Embriyo Transferi mi? başlıklı içeriğimizden inceleyebilirsiniz.

Transfer günü nasıl belirlenir?

Embriyo transfer günü hekim ve embriyoloji ekibi tarafından birlikte değerlendirilir. Kararda şu faktörler etkili olabilir:

• Kadının yaşı
• Yumurtalık rezervi
• Toplanan yumurta sayısı
• Olgun yumurta sayısı
• Döllenen yumurta sayısı
• Embriyoların günlük gelişim özellikleri
• Önceki tüp bebek denemeleri
• Daha önce blastokist gelişip gelişmediği
• Rahim iç tabakasının durumu
• Taze veya dondurulmuş transfer planı
• Genetik test gereksinimi
• Laboratuvarın kültür ve dondurma deneyimi

Tedavinin başında beşinci gün transferi planlansa bile embriyoların gelişimine göre karar değişebilir. Benzer şekilde başlangıçta üçüncü gün transferi düşünülen bir hastada birden fazla iyi gelişen embriyo bulunması halinde kültür süresi uzatılabilir.

Bu nedenle kesin transfer tarihi çoğu zaman embriyo gelişimi izlendikçe netleşir.

Sık Sorulan Sorular