Sperm Testi Nedir? Sperm Testi Nasıl Verilir?

Çocuk sahibi olmayı planlayan çiftlerde gebeliğin belirli bir süre boyunca oluşmaması durumunda hem kadın hem de erkek için doğurganlık değerlendirmesi yapılabilir. Erkek üreme sağlığının incelenmesinde başvurulan temel testlerden biri sperm testi, diğer adıyla semen analizidir. Bu test sayesinde meninin fiziksel özellikleri ile sperm hücrelerinin sayısı, hareketliliği ve yapısı hakkında önemli bilgiler elde edilir.

Sperm testi yaptıracak erkeklerin en sık merak ettiği konuların başında ise “Sperm testi nasıl verilir?”, “Testten önce kaç gün cinsel perhiz yapılmalıdır?” ve “Numune evde alınabilir mi?” gibi sorular gelir. Test sonucunun güvenilir olabilmesi için numunenin doğru koşullarda hazırlanması, steril kaba eksiksiz şekilde alınması ve laboratuvara belirtilen süre içerisinde ulaştırılması gerekir.

Bu yazıda sperm testinin ne olduğunu, hangi durumlarda istendiğini, sperm örneğinin nasıl verildiğini ve sonuçlarda hangi değerlerin incelendiğini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Sperm Testi Nedir?

Sperm testi, erkekten alınan meni örneğinin laboratuvar ortamında incelendiği bir değerlendirmedir. Tıbbi adı semen analizi veya spermiogram olan bu test, erkek üreme sağlığıyla ilgili temel parametrelerin değerlendirilmesini sağlar.

Test sırasında yalnızca menide sperm bulunup bulunmadığına bakılmaz. Meni miktarı, sperm yoğunluğu, toplam sperm sayısı, hareketli sperm oranı, sperm hücrelerinin şekli ve numunenin bazı fiziksel özellikleri birlikte incelenir.

Sperm testi tek başına kişinin kesin olarak doğurgan veya kısır olduğunu gösteren bir test değildir. Sonuçlar, çiftin sağlık geçmişi, kadın partnerin üreme sağlığı, muayene bulguları ve gerekli görülen diğer testlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Sperm Testi Neden Yapılır?

Sperm testi çoğunlukla düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik elde edilemeyen çiftlerin değerlendirilmesi sırasında istenir. Bununla birlikte testin yapılması yalnızca çocuk sahibi olamama durumuyla sınırlı değildir.

Semen analizi aşağıdaki durumlarda uygulanabilir.

• Erkek kaynaklı doğurganlık problemlerinin araştırılması
• Tüp bebek veya aşılama tedavisi öncesinde sperm kalitesinin değerlendirilmesi
• Varikosel gibi üreme sağlığını etkileyebilecek durumların incelenmesi
• Daha önce geçirilmiş ameliyat, enfeksiyon veya travmaların etkisinin değerlendirilmesi
• Kanser tedavisi öncesinde ya da sonrasında sperm üretiminin kontrol edilmesi
• Vazektomi sonrasında menide sperm bulunup bulunmadığının araştırılması
• Uygulanan tedavinin sperm değerlerine etkisinin takip edilmesi

Testin hangi amaçla istendiği, sonuçların nasıl yorumlanacağını da etkileyebilir. Bu nedenle semen analizi sonucu mutlaka testi isteyen doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Sperm Testi Nasıl Verilir?

Sperm testi için meni örneği genellikle klinik veya laboratuvar tarafından hazırlanan özel bir odada, mastürbasyon yoluyla alınır. Numune doğrudan laboratuvarın verdiği steril ve geniş ağızlı kaba bırakılır.

Örnek alınmadan önce ellerin ve genital bölgenin temizlenmesi önerilir. Fakat sabun, dezenfektan veya kimyasal kalıntıların örnekle temas etmemesine dikkat edilmelidir. Numune alınırken kayganlaştırıcı, tükürük, krem veya standart prezervatif kullanılmamalıdır. Bu ürünlerin bazıları sperm hareketliliğini ve canlılığını etkileyebilir.

Boşalma sırasında çıkan meninin tamamının kaba alınması önemlidir. Özellikle boşalmanın ilk kısmı sperm yoğunluğu açısından değerli olabilir. Numunenin bir bölümü kabın dışına dökülürse bu durum mutlaka laboratuvar çalışanına bildirilmelidir.

Eksik alınan bir numune, sperm sayısının gerçekte olduğundan daha düşük ölçülmesine neden olabilir. Numune kabının iç kısmına veya kapağın iç yüzeyine dokunulmaması gerekir. Örnek alındıktan sonra kap sıkıca kapatılmalı ve üzerinde istenen kimlik bilgileri kontrol edilmelidir.

Sperm Testi Öncesi Kaç Gün Cinsel Perhiz Yapılmalıdır?

Sperm testi öncesinde belirli bir süre boşalma olmaması istenir. Bu süreye cinsel perhiz veya ejakülasyon perhizi adı verilir.

Genel uygulamada testten önce yaklaşık 2 ila 7 gün arasında boşalma olmaması önerilir. Fakat bazı laboratuvarlar 2-5 gün veya 3-5 gün gibi daha dar bir aralık isteyebilir. Bu nedenle testi yaptıracağınız merkezin verdiği hazırlık talimatına öncelik verilmelidir.

Cinsel perhiz süresince yalnızca cinsel ilişkiden değil, mastürbasyon yoluyla boşalmadan da kaçınılması gerekir. Perhiz süresinin gerekenden kısa olması sperm yoğunluğunu etkileyebilirken, çok uzun tutulması sperm hareketliliği ve kalitesi üzerinde olumsuz etki oluşturabilir.

Daha önce sperm testi yaptırdıysanız ve karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılacaksa her iki testte de benzer cinsel perhiz süresinin uygulanması sonuçların daha sağlıklı karşılaştırılmasına yardımcı olabilir.

Sperm Testi Evde Verilebilir mi?

Bazı laboratuvarlar sperm örneğinin evde alınmasına izin verebilir. Fakat bu uygulama merkezin çalışma koşullarına ve laboratuvara olan mesafeye bağlıdır. Numunenin evde alınmasına karar verilmeden önce laboratuvardan mutlaka bilgi alınmalıdır.

Evde örnek alınacaksa laboratuvarın verdiği steril kap kullanılmalıdır. Numune alındıktan sonra kap aşırı sıcak veya soğuk ortamdan korunmalı ve laboratuvarın belirttiği süre içinde teslim edilmelidir. Birçok merkez örneğin mümkünse 30-60 dakika içerisinde ulaştırılmasını ister.

Taşıma sırasında kap vücut sıcaklığına yakın koşullarda tutulmalı, doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmamalı ve çalkalanmamalıdır. Numunenin alındığı saat laboratuvara doğru şekilde bildirilmelidir.

Sperm örneğinin evde alınması mümkün olsa da laboratuvara ulaşım uzun sürecekse numunenin klinikte verilmesi daha uygun olabilir.

Sperm Testi Öncesinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Sperm testinden önce laboratuvar tarafından verilen hazırlık kurallarına uyulması, doğru ve karşılaştırılabilir sonuçların elde edilmesi açısından önemlidir.

Test öncesinde dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır.

• Önerilen cinsel perhiz süresine uyulmalıdır.
• Kullanılan ilaçlar ve takviyeler doktora bildirilmelidir.
• Yakın zamanda geçirilen ateşli hastalıklar hakkında bilgi verilmelidir.
• Numune alınırken kayganlaştırıcı ve tükürük kullanılmamalıdır.
• Standart prezervatifle örnek toplanmamalıdır.
• Meninin tamamı steril kaba alınmaya çalışılmalıdır.
• Numunenin eksik alınması halinde laboratuvara bilgi verilmelidir.
• Evde alınan örnek, belirtilen süre ve sıcaklık koşullarında laboratuvara ulaştırılmalıdır.

Sperm üretim süreci uzun bir döneme yayıldığı için yakın zamanda geçirilen yüksek ateşli hastalıklar, bazı ilaçlar, yoğun sıcak maruziyeti ve çeşitli yaşam tarzı faktörleri sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle sağlık geçmişinin doktordan gizlenmemesi gerekir.

Sperm Testinde Hangi Değerler İncelenir?

Sperm testi sonucu birden fazla parametreden oluşur. Her parametre, meni ve sperm hücreleri hakkında farklı bilgiler verir. Sonuçların yalnızca tek bir değere bakılarak yorumlanması doğru değildir.

Meni Hacmi

Meni hacmi, boşalma sırasında elde edilen toplam sıvı miktarını ifade eder. Hacmin düşük olması numunenin eksik alınması, bezlerin salgı işlevleri veya boşalma kanallarıyla ilgili bazı durumlarla ilişkili olabilir. Fakat tek bir düşük sonuçla tanı konulamaz.

Sperm Konsantrasyonu

Sperm konsantrasyonu, bir mililitre meni içerisinde bulunan sperm hücresi sayısını gösterir. Halk arasında sperm sayısı olarak ifade edilse de konsantrasyon ile toplam sperm sayısı farklı parametrelerdir.

Toplam Sperm Sayısı

Toplam sperm sayısı, meninin tamamında bulunan tahmini sperm hücresi miktarını belirtir. Bu değer, meni hacmi ile sperm konsantrasyonunun birlikte değerlendirilmesiyle hesaplanır.

Sperm Hareketliliği

Sperm hareketliliği veya motilite, sperm hücrelerinin hareket edebilme durumunu gösterir. Özellikle ileri yönde hareket edebilen sperm oranı, yumurtaya ulaşma potansiyeli açısından değerlendirilir.

Hareketlilik düşük olduğunda bu durum astenozoospermi olarak adlandırılabilir. Fakat sonucun klinik anlamı diğer parametrelerle birlikte yorumlanmalıdır.

Sperm Morfolojisi

Morfoloji, sperm hücrelerinin baş, orta bölüm ve kuyruk yapılarının mikroskop altında incelenmesidir. Normal biçime sahip sperm oranı değerlendirilirken laboratuvarın kullandığı kriterler önem taşır.

Morfoloji değerinin düşük olması tek başına doğal gebeliğin mümkün olmadığı anlamına gelmez. Sperm sayısı, hareketlilik, kadın partnerin yaşı ve diğer doğurganlık faktörleriyle birlikte değerlendirme yapılmalıdır.

Sperm Canlılığı

Canlılık değerlendirmesi, hareketsiz görünen sperm hücrelerinin canlı olup olmadığını belirlemeye yardımcı olur. Özellikle hareketlilik oranının düşük olduğu numunelerde canlılık testi daha fazla önem kazanabilir.

Meni pH Değeri

Meni sıvısının asitlik veya alkalilik düzeyi pH değeriyle ölçülür. Beklenenden farklı pH sonuçları bazı enfeksiyonlar, salgı bezleri veya kanallarla ilgili durumların araştırılmasını gerektirebilir.

Likefaksiyon Süresi

Meni boşalma sonrasında başlangıçta yoğun bir kıvamda olabilir ve belirli bir süre içinde sıvılaşır. Bu süreç likefaksiyon olarak adlandırılır. Sıvılaşmanın gecikmesi sperm hareketlerinin değerlendirilmesini etkileyebilir.

Beyaz Kan Hücreleri

Meni örneğinde belirli miktarın üzerinde beyaz kan hücresi görülmesi, enfeksiyon veya inflamasyon olasılığının araştırılmasını gerektirebilir. Fakat kesin değerlendirme için ek testler istenebilir.

Sperm Testi Sonucu Ne Zaman Çıkar?

Sperm testi sonuçlanma süresi laboratuvara göre değişebilir. Temel semen analizi çoğu merkezde aynı gün içinde veya kısa bir süre içerisinde tamamlanabilir. Morfoloji değerlendirmesi, ileri sperm testleri veya ek incelemeler istendiğinde sonuç süresi uzayabilir.

Testi yaptırmadan önce laboratuvardan sonuç teslim süresi hakkında bilgi alınabilir. Sonuçların internetten görülebilmesi, kişinin kendi başına kesin bir değerlendirme yapması için yeterli değildir. Raporun üroloji, androloji veya üreme sağlığı alanında çalışan bir doktor tarafından yorumlanması gerekir.

Sperm Testi Sonucu Düşük Çıkarsa Ne Olur?

Sperm testi değerlerinden birinin veya birkaçının referans aralığının altında çıkması, tek başına kesin kısırlık tanısı anlamına gelmez. Sperm değerleri zaman içerisinde değişkenlik gösterebilir. Hastalıklar, stres, yanlış perhiz süresi, numunenin eksik alınması ve laboratuvara geç ulaştırılması sonucu etkileyebilir.

İlk testte beklenmeyen bir sonuç elde edildiğinde doktor belirli bir süre sonra semen analizinin tekrarlanmasını isteyebilir. Gerektiğinde hormon testleri, ultrason, genetik incelemeler, enfeksiyon araştırmaları veya sperm DNA hasarını değerlendiren ek testler planlanabilir.

Tedavi, sorunun nedenine göre belirlenir. Yaşam tarzı düzenlemeleri, ilaç tedavileri, cerrahi uygulamalar, aşılama, tüp bebek veya mikroenjeksiyon gibi yöntemler değerlendirilebilir. Her düşük sperm sonucu için aynı tedavi uygulanmaz.

Sperm Testinde Hiç Sperm Çıkmaması Ne Anlama Gelir?

Meni örneğinde sperm hücresine rastlanmaması azoospermi olarak adlandırılır. Azoospermi, sperm üretiminin olmamasından veya üretilen spermin kanallardaki bir tıkanıklık nedeniyle meniye ulaşamamasından kaynaklanabilir.

Tek bir sperm testiyle kesin karar verilmeden önce numunenin uygun şekilde alındığı doğrulanabilir ve test tekrar edilebilir. Gerekli durumlarda hormon testleri, genetik incelemeler ve görüntüleme yöntemleri uygulanır.

Bazı hastalarda cerrahi sperm elde etme yöntemleriyle testis dokusundan sperm bulunabilir. Fakat uygulanacak yöntem, azoosperminin nedenine ve kişinin tıbbi durumuna göre belirlenir.

Evde Yapılan Sperm Testleri Güvenilir midir?

Evde kullanılan sperm testleri çoğunlukla sperm yoğunluğu veya hareketlilik gibi sınırlı sayıdaki parametre hakkında bilgi verir. Bu kitler genel bir ön değerlendirme sağlayabilse de kapsamlı laboratuvar semen analizinin yerini tutmaz.

Profesyonel semen analizinde meni hacmi, toplam sperm sayısı, hareketlilik, morfoloji, canlılık ve diğer fiziksel özellikler birlikte incelenir. Evde yapılan bir testin normal çıkması, tüm sperm parametrelerinin normal olduğunu göstermeyebilir. Benzer şekilde düşük sonuç alınması da tek başına infertilite tanısı koydurmaz.

Çocuk sahibi olma konusunda sorun yaşayan çiftlerin yalnızca ev tipi testlere güvenmek yerine uzman değerlendirmesi yaptırması daha doğru olur.

Sperm Testi Ağrılı mıdır?

Sperm testi fiziksel olarak ağrılı bir işlem değildir. Test için cerrahi müdahale veya iğne uygulanmaz. Yalnızca meni örneği alınır. Fakat klinik ortamında numune verme düşüncesi bazı kişilerde stres, utanma veya performans kaygısına neden olabilir.

Bu durum oldukça yaygındır ve sağlık ekibiyle paylaşılabilir. Merkezin koşulları uygunsa örneğin evde alınması, farklı bir randevu planlanması veya özel numune toplama yöntemlerinin kullanılması değerlendirilebilir.

Sperm Testi Kaç Kez Yapılır?

Sperm hücrelerinin sayısı ve kalitesi farklı zamanlarda değişiklik gösterebildiği için tek bir test sonucu her zaman yeterli olmayabilir. İlk semen analizinde anormal değerler görülmesi halinde doktor testin tekrar edilmesini isteyebilir.

Tekrar testinin ne zaman yapılacağı ilk sonuca, kişinin sağlık geçmişine ve araştırılan probleme göre belirlenir. Özellikle ateşli hastalık, ilaç kullanımı veya numune toplama hatası gibi sonucu geçici olarak etkileyebilecek bir durum varsa uygun bir bekleme süresi sonrasında yeniden değerlendirme yapılabilir.

Sık Sorulan Sorular