Azospermi Nedir? Mikro-TESE ile Çocuk Sahibi Olmak Mümkün mü?

Sperm testinde hiç sperm hücresi görülmemesi, çiftler açısından kaygı verici bir sonuç olabilir. Halk arasında “sıfır sperm” olarak da ifade edilen bu durum, tıbbi olarak azospermi şeklinde adlandırılır. Azospermi tanısı, erkeğin hiçbir şekilde çocuk sahibi olamayacağı anlamına gelmez. Sperm üretiminin neden bozulduğu veya üretilen spermlerin neden meniye ulaşamadığı belirlendiğinde farklı tedavi seçenekleri değerlendirilebilir. Bazı hastalarda hormonal ya da cerrahi tedaviler uygulanırken bazı hastalarda testis dokusundan sperm elde etmek için Mikro-TESE yöntemine başvurulabilir.

Elde edilen sperm hücreleri mikroenjeksiyon yöntemiyle kullanılarak embriyo gelişimi ve gebelik için bir şans oluşturabilir. Fakat uygulanacak tedavi, azosperminin türüne ve çiftin birlikte değerlendirilmesine göre kişiye özel olarak planlanmalıdır.

Azospermi nedir?

Azospermi, uygun koşullarda alınan ve laboratuvarda incelenen meni örneğinde sperm hücresine rastlanmaması durumudur. Meni sıvısının bulunması, içerisinde mutlaka sperm olduğu anlamına gelmez. Bu nedenle kişinin meni miktarına veya görünümüne bakarak azospermi anlaşılması mümkün değildir.

İlk incelemede sperm görülmediğinde örneğin santrifüj edilerek dipte kalan bölümün dikkatli biçimde incelenmesi gerekir. Çok az sayıda sperm bulunması durumuna kriptozoospermi denir ve bu tablo gerçek azospermiden farklı değerlendirilir.

Azospermi tanısının tek bir test sonucuyla kesinleştirilmesi doğru değildir. Avrupa Üroloji Birliği, tanının en az iki ayrı sperm analiziyle doğrulanmasını önermektedir. Sperm analizinin nasıl yapıldığı ve test öncesinde dikkat edilmesi gerekenler hakkında ayrıntılı bilgi için Sperm Testi Nedir? Sperm Testi Nasıl Verilir? yazımızı inceleyebilirsiniz.

Azospermi kaç çeşittir?

Azospermi temel olarak tıkanıklığa bağlı ve tıkanıklığa bağlı olmayan olmak üzere iki grupta incelenir. Bu ayrım, uygulanacak tedavinin belirlenmesi açısından büyük önem taşır.

Azospermi türü	Temel problem	Sperm üretimi	Olası yaklaşım
Obstrüktif azospermi	Spermin dışarı taşındığı kanallarda tıkanıklık veya kanal yokluğu	Genellikle devam eder	Kanal onarımı veya cerrahi sperm elde etme
Non-obstrüktif azospermi	Testislerde sperm üretiminin ciddi şekilde bozulması	Çok az, bölgesel veya hiç olmayabilir	Nedene yönelik tedavi ve uygun hastalarda Mikro-TESE
Hormonal kaynaklı azospermi	Sperm üretimini yöneten hormonların yetersizliği	Baskılanmış olabilir	Uzman kontrolünde hormon tedavisi

Tıkanıklığa bağlı azospermi

Obstrüktif azospermide testisler sperm üretmeye devam eder fakat sperm hücreleri kanallardaki bir problem nedeniyle meniye ulaşamaz.
Bu duruma yol açabilecek nedenler arasında aşağıdaki sebepler bulunur.

• Sperm kanallarının doğuştan gelişmemesi
• Daha önce geçirilmiş enfeksiyonlar
• Üreme kanallarına yönelik cerrahi işlemler
• Vazektomi
• Ejakülasyon kanallarındaki tıkanıklıklar
• Travma veya ameliyata bağlı hasar

Uygun hastalarda tıkanıklığın mikrocerrahi yöntemle giderilmesi düşünülebilir. Diğer seçenekte epididim veya testisten sperm elde edilerek mikroenjeksiyon tedavisinde kullanılabilir.

Tıkanıklığa bağlı olmayan azospermi

Non-obstrüktif azospermide temel problem sperm üretiminin ciddi derecede azalmasıdır. Testisin tamamında sperm üretimi olmayabileceği gibi bazı küçük bölgelerde sınırlı üretim devam edebilir.

Mikro-TESE işleminin amacı, sperm üretiminin devam ettiği bu küçük bölgeleri ameliyat mikroskobu yardımıyla bulmaya çalışmaktır.

Non-obstrüktif azosperminin olası nedenleri aşağıdaki gibidir;

• Genetik veya kromozomal bozukluklar
• Klinefelter sendromu
• Y kromozomu mikrodelesyonları
• İnmemiş testis öyküsü
• Testis torsiyonu veya travması
• Kemoterapi ve radyoterapi
• Testisleri etkileyen enfeksiyonlar
• Bazı hormonal hastalıklar
• Sperm üretimini etkileyen ilaçlar
• Testosteron veya anabolik steroid kullanımı
• Nedeni belirlenemeyen testis yetmezliği

Her hastada kesin bir neden bulunamayabilir. Nedeni açıklanamayan durumlar “idiyopatik azospermi” olarak adlandırılabilir.

Azosperminin belirtileri nelerdir?

Azospermi çoğu zaman belirgin bir şikayete yol açmaz. Erkekte boşalma gerçekleşebilir ve meni görünümü tamamen normal olabilir. Bu nedenle sorun genellikle gebelik elde edilememesi üzerine yapılan sperm testi sırasında fark edilir.

Altta yatan nedene bağlı olarak bazı erkeklerde aşağıdaki bulgular görülebilir.

• Testislerin normalden küçük olması
• Cinsel istekte azalma
• Sakal ve vücut kıllarında azalma
• Sertleşme veya boşalma problemleri
• Testis çevresinde şişlik ya da ağrı
• Ergenlik gelişiminde gecikme
• Daha önce geçirilmiş testis ameliyatı veya inmemiş testis öyküsü

Bu bulguların bulunmaması azospermi olmadığı anlamına gelmez. Kesin değerlendirme için sperm analizi gerekir.

Azospermi tanısı nasıl konulur?

İlk sperm testinde hiç sperm görülmemesi tanı sürecinin başlangıcıdır. Sonucun ikinci bir sperm analiziyle doğrulanmasının ardından azosperminin nedeni araştırılır.

Değerlendirme aşağıdaki aşamaları içerebilir.

1. Tıbbi öykü

Daha önce geçirilen ameliyatlar, enfeksiyonlar, inmemiş testis, travmalar, kullanılan ilaçlar, kemoterapi veya radyoterapi öyküsü sorgulanır.

Testosteron içeren ilaçlar ve anabolik steroidler de mutlaka doktora bildirilmelidir. Dışarıdan testosteron kullanılması sperm üretimini artırmak yerine baskılayabilir.

2. Fizik muayene

Testislerin büyüklüğü, yapısı, sperm kanallarının varlığı ve epididim değerlendirilir. Muayene bulguları tıkanıklığa bağlı ve üretim kaynaklı azosperminin ayırt edilmesine yardımcı olabilir.

3. Hormon testleri

Hekim gerekli gördüğünde aşağıdaki hormonları değerlendirebilir.

• FSH
• LH
• Total testosteron
• Prolaktin
• Gerektiğinde diğer hormonlar

Hormon değerleri sperm üretimi hakkında bilgi verebilir fakat tek başına Mikro-TESE sonucunu kesin olarak öngöremez.

4. Genetik testler

Özellikle sperm üretiminin bozulduğu düşünülen hastalarda karyotip analizi ve Y kromozomu mikrodelesyon testi istenebilir.

Sperm kanallarının doğuştan bulunmadığı bazı obstrüktif azospermi vakalarında ise CFTR geninin değerlendirilmesi gerekebilir. Genetik test sonuçları hem tedavi kararını hem de çocuk açısından olası kalıtsal risklerin değerlendirilmesini etkileyebilir.

Genetik bir hastalık veya taşıyıcılık tespit edilmesi durumunda genetik danışmanlık ve uygun hastalarda embriyolara yönelik test seçenekleri gündeme gelebilir. Bu konuda PGT-A, PGT-M ve NGS Arasındaki Farklar yazımızdan bilgi alabilirsiniz.

5. Ultrason ve diğer incelemeler

Fizik muayene ve laboratuvar sonuçlarına göre skrotal ultrason veya üreme kanallarını değerlendiren ek görüntüleme yöntemleri istenebilir. Her hastaya aynı testlerin uygulanması gerekmez.

Azospermi olan bir erkek çocuk sahibi olabilir mi?

Azospermi tanısı biyolojik çocuk sahibi olma ihtimalinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Fakat bu ihtimal, azosperminin nedenine ve sperm elde edilip edilememesine bağlıdır.

Hormonal eksiklik bulunan bazı hastalarda uygun tedaviyle sperm üretimi başlayabilir. Tıkanıklığa bağlı durumlarda kanalların onarılması veya testis ya da epididimden sperm elde edilmesi mümkün olabilir.

Non-obstrüktif azospermide ise testis içinde sınırlı bölgelerde devam eden sperm üretimini bulmak amacıyla Mikro-TESE uygulanabilir. Sperm elde edilmesi halinde hücreler mikroenjeksiyon yöntemiyle yumurtaların döllenmesinde kullanılabilir.

Burada iki farklı başarı kavramını ayırmak önemlidir.

1. Mikro-TESE sırasında sperm bulunması
2. Bulunan spermle gebelik ve canlı doğum elde edilmesi

Sperm bulunması, gebeliğin kesin olarak gerçekleşeceği anlamına gelmez. Gebelik ihtimalini kadının yaşı, yumurtalık rezervi, yumurta ve embriyo kalitesi, genetik faktörler ve laboratuvar koşulları da etkiler.

Azospermi tedavisi nasıl yapılır?

Azospermi için herkese uygulanabilecek tek bir tedavi bulunmaz. Tedavi, sorunun kaynağına göre belirlenir.

Hormonal tedavi

Hipofiz veya hipotalamus kaynaklı bazı hormonal eksikliklerde uzman kontrolünde uygulanan tedaviler sperm üretimini başlatabilir. Tedavinin etkisinin görülmesi aylar sürebilir.

Her azospermi hastasında hormon tedavisi işe yaramaz. Özellikle testis dokusundaki üretim bozukluklarında gelişigüzel hormon veya takviye kullanılması önerilmez.

Tıkanıklığın cerrahi olarak düzeltilmesi

Sperm kanallarında düzeltilebilir bir tıkanıklık bulunması halinde mikrocerrahi onarım gündeme gelebilir. Bu seçeneğe karar verilirken tıkanıklığın yeri, erkeğin sağlık durumu, kadın partnerin yaşı ve yumurtalık rezervi birlikte değerlendirilir.

Cerrahi yöntemle sperm elde edilmesi

Tıkanıklığa bağlı azospermide PESA, MESA, TESA veya TESE gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Sperm üretim bozukluğuna bağlı non-obstrüktif azospermide ise güncel kılavuzlar Mikro-TESE yöntemini önermektedir.

Mikro-TESE nedir?

Mikro-TESE, testis dokusunun ameliyat mikroskobu altında incelenerek sperm üretimi olabilecek kanalcıklardan küçük doku örneklerinin alınması işlemidir. Non-obstrüktif azospermide sperm üretimi testisin her bölgesinde eşit olmayabilir. Bazı küçük alanlarda üretim devam ederken çevredeki dokularda sperm bulunmayabilir.

Ameliyat mikroskobu, daha geniş ve üretim ihtimali yüksek görünen kanalcıkların seçilmesine yardımcı olur.Alınan örnekler eş zamanlı olarak embriyoloji laboratuvarında incelenir. Sperm bulunması halinde hücreler aynı tedavi döngüsünde kullanılabilir veya uygun koşullarda dondurularak saklanabilir.

İşlemin uygulanışı ve ameliyat sonrası dönem hakkında ayrıntılı bilgi için Mikro-TESE hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Mikro-TESE kimlere uygulanabilir?

Mikro-TESE özellikle sperm üretiminin ciddi şekilde bozulduğu non-obstrüktif azospermi hastalarında değerlendirilebilir.

Aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir.

• Tekrarlanan sperm testlerinde hiç sperm görülmemesi
• Non-obstrüktif azospermi tanısı konulması
• Daha önce uygulanan sperm elde etme işlemlerinde sonuç alınamaması
• Bazı genetik durumlarda sperm üretiminin küçük bölgelerde devam etme ihtimali
• Kemoterapi veya radyoterapi sonrasında sperm üretiminin ciddi şekilde azalması
• Klinik değerlendirmede testis içinde sınırlı sperm üretimi bulunabileceğinin düşünülmesi

Mikro-TESE kararı yalnızca FSH değerine veya testis büyüklüğüne bakılarak verilmez. Hastanın tıbbi geçmişi, hormonları, genetik testleri, muayene bulguları ve önceki tedavileri birlikte değerlendirilir.

Mikro-TESE ve klasik TESE arasındaki fark nedir?

Mikro-TESE	Klasik TESE
Ameliyat mikroskobu kullanılır	Mikroskop kullanılmadan doku örnekleri alınır
Üretim ihtimali yüksek kanalcıklar seçilmeye çalışılır	Testisin belirli bölgelerinden örnekleme yapılır
Özellikle non-obstrüktif azospermide tercih edilir	Farklı sperm elde etme durumlarında uygulanabilir
Gereksiz doku kaybını azaltmayı amaçlar	Daha geniş veya rastlantısal doku örneklemesi yapılabilir
Cerrahi ve laboratuvar deneyimi önemlidir	Uygulama tekniği merkeze ve hastaya göre değişebilir

AUA/ASRM kılavuzunda, non-obstrüktif azospermide sperm elde edilmesi planlanıyorsa Mikro-TESE uygulanması önerilmektedir.

Mikro-TESE ile sperm bulma şansı nedir?

Mikro-TESE sırasında sperm bulunma ihtimali her hasta için aynı değildir. Avrupa Üroloji Birliği kılavuzunda, farklı hasta grupları ve yöntemler arasında önemli değişkenlik bulunmakla birlikte non-obstrüktif azospermide bazı çalışmalarda yüzde 50’ye varan sperm elde etme oranları bildirildiği belirtilmektedir.

Bu oran kişisel başarı tahmini olarak yorumlanmamalıdır. Sonucu etkileyebilecek başlıca faktörler şunlardır:

• Azosperminin nedeni
• Genetik test sonuçları
• Testis dokusundaki üretim biçimi
• Daha önce yapılan cerrahi işlemler
• Kullanılan ilaçlar ve hormon durumu
• Cerrahın Mikro-TESE deneyimi
• Embriyoloji laboratuvarının deneyimi

FSH değerinin yüksek olması veya testislerin küçük olması sperm bulunamayacağını kesin olarak göstermez. Buna karşılık bazı genetik sonuçlar sperm elde etme ihtimalinin çok düşük ya da bulunmadığını gösterebilir. Bu nedenle genetik değerlendirme işlem öncesinde önemlidir.

Mikro-TESE ile elde edilen sperm tüp bebekte nasıl kullanılır?

Mikro-TESE ile genellikle sınırlı sayıda sperm elde edilir. Bu nedenle klasik tüp bebekte olduğu gibi sperm ve yumurtanın kendiliğinden döllenmesi beklenmez. Seçilen sperm hücresi mikroenjeksiyon, diğer adıyla ICSI yöntemiyle doğrudan yumurtanın içine yerleştirilir.

Tedavi süreci genel olarak aşağıdaki şekilde ilerler.

1. Kadın ve erkek eş zamanlı değerlendirilir.
2. Kadının yumurtalıkları ilaçlarla uyarılır.
3. Mikro-TESE işleminin zamanı planlanır.
4. Elde edilen dokular embriyoloji laboratuvarında incelenir.
5. Sperm bulunursa yumurtalara mikroenjeksiyon uygulanır.
6. Döllenme ve embriyo gelişimi takip edilir.
7. Uygun embriyo rahim içine transfer edilir veya dondurulur.

Tüp bebek tedavisinin genel aşamalarını Kıbrıs Tüp Bebek Tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz.

Mikro-TESE öncesinde nelere dikkat edilmelidir?

İşlem öncesinde hastanın kullandığı bütün ilaçları ve takviyeleri doktoruna bildirmesi gerekir. Özellikle testosteron, anabolik steroid veya performans artırıcı ürün kullanımı varsa bu bilgi saklanmamalıdır.

Hazırlık sürecinde:

• Hormon ve genetik testler tamamlanmalıdır.
• Önceki sperm analizleri ve ameliyat raporları paylaşılmalıdır.
• Kan sulandırıcı ilaçlar hakkında doktora bilgi verilmelidir.
• Sigara ve diğer tütün ürünleri bırakılmalıdır.
• İnternetten alınan bitkisel ürünler veya hormonlar kontrolsüz kullanılmamalıdır.
• Kadın partnerin yumurtalık rezervi ve tedavi zamanı birlikte planlanmalıdır.
• Sperm bulunması halinde dondurma yapılıp yapılmayacağı önceden konuşulmalıdır.

Herhangi bir ilaç doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.

Mikro-TESE sonrasında iyileşme süreci nasıldır?

İşlem sonrasında hafif ağrı, hassasiyet, morarma veya şişlik görülebilir. Doktorun önerdiği ağrı kesiciler ve destekleyici iç çamaşırı rahatlama sağlayabilir.

İyileşme döneminde:

• Cerrahi bölge temiz ve kuru tutulmalıdır.
• Ağır egzersiz ve ağırlık kaldırmaya ara verilmelidir.
• Cinsel ilişkiye dönüş zamanı doktora danışılmalıdır.
• Verilen ilaçlar önerilen şekilde kullanılmalıdır.
• Artan ağrı, belirgin şişlik, kanama veya ateş olması halinde sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Mikro-TESE, klasik TESE’ye göre gereksiz doku çıkarılmasını azaltmayı amaçlasa da cerrahi bir işlemdir. Kanama, enfeksiyon ve testosteron seviyesinde düşme gibi riskler tamamen ortadan kalkmaz.

Mikro-TESE ile sperm bulunamazsa ne olur?

İlk Mikro-TESE işleminde sperm bulunmaması çiftler açısından zorlayıcı olabilir. Bu durumda öncelikle patoloji sonuçları, genetik testler, hormon değerleri ve işlemin nasıl gerçekleştirildiği birlikte değerlendirilir.

Bazı hastalarda eksik bir hormonal durumun tedavi edilmesinden sonra yeniden değerlendirme yapılabilir. İkinci bir Mikro-TESE girişiminin uygun olup olmadığı ise önceki ameliyat bulgularına ve azosperminin nedenine bağlıdır.

Sperm elde edilemeyeceği düşünülen veya tekrarlanan işlemlerde sperm bulunamayan çiftlerde sperm donasyonu gibi alternatif yardımcı üreme seçenekleri de görüşülebilir. Tedavi kararı çiftin beklentileri, tıbbi durumu ve genetik danışmanlık sonuçları doğrultusunda verilmelidir.

Azospermi hakkında doğru bilinen yanlışlar

“Meni geliyorsa sperm de vardır.”

Yanlış. Meni sıvısının büyük bölümü prostat ve yardımcı bezlerden gelir. Meni görünümü normal olsa bile içerisinde sperm bulunmayabilir.

“Yüksek FSH varsa Mikro-TESE yapılamaz.”

Yanlış. Yüksek FSH sperm üretimindeki bozulmayı gösterebilir fakat tek başına sperm bulunamayacağını kanıtlamaz.

“Testosteron kullanmak sperm sayısını artırır.”

Yanlış. Dışarıdan kullanılan testosteron ve anabolik steroidler, testis içindeki sperm üretimini baskılayabilir.

“Mikro-TESE’de sperm bulunursa gebelik kesindir.”

Yanlış. Sperm bulunması tedavinin önemli bir aşamasıdır fakat gebelik ve canlı doğum garantisi değildir.

“Azospermi her hastada aynı şekilde tedavi edilir.”

Yanlış. Tıkanıklığa bağlı, hormonal ve üretim bozukluğuna bağlı azosperminin tedavileri birbirinden farklıdır.

Sık Sorulan Sorular