Nasıl Çocuk Sahibi Olurum? Doğal Gebelikten Tedaviye Rehber

“Nasıl çocuk sahibi olurum?” sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur. Bazı çiftler gebelik kararı verdikten kısa süre sonra doğal yolla gebelik elde ederken bazı çiftlerde yumurtlama, tüpler, yumurtalık rezervi, sperm özellikleri veya yaş gibi faktörlerin değerlendirilmesi gerekebilir.

Gebelik planlamanın ilk adımı her gün farklı bir yöntem denemek veya hemen tüp bebek tedavisine başlamak değildir. Öncelikle gebelik öncesi sağlık durumu değerlendirilmeli, düzenli ve korunmasız ilişki için doğru zamanlama sağlanmalı ve gerektiğinde kadın ile erkek birlikte incelenmelidir.

Gebelik belirli bir ay içinde oluşmadığında bu durum mutlaka bir sağlık sorunu bulunduğunu göstermez. Fakat yaşa ve tıbbi öyküye göre ne kadar bekleneceğinin bilinmesi, gereksiz kaygının veya değerli zaman kaybının önüne geçebilir.

Çocuk sahibi olmak için ilk olarak ne yapılmalı?

Gebelik planlayan bir çiftin atabileceği ilk adımlar aşağıdaki gibi listelenebilir.

• Gebelik öncesi doktor görüşmesi planlamak
• Kullanılan ilaç ve takviyeleri doktora bildirmek
• Aşı durumunu ve kronik hastalıkları kontrol ettirmek
• Kadın için uygun dozda folik asit kullanmaya başlamak
• Sigara, alkol ve benzeri zararlı maddelerden uzak durmak
• Düzenli ve korunmasız cinsel ilişki yaşamak
• Yumurtlama dönemini yaklaşık olarak belirlemek
• Gereken süre içinde gebelik oluşmazsa çift olarak değerlendirmeye başvurmak

Bu hazırlıklar gebeliği garanti etmez. Ama sağlıklı bir gebeliğe hazırlanılmasına ve tedavi gerektiren durumların daha erken fark edilmesine yardımcı olur.

Doğal gebelik nasıl oluşur?

Doğal gebeliğin oluşabilmesi için birkaç biyolojik aşamanın uyum içinde gerçekleşmesi gerekir.

• Yumurtalıklardan olgun bir yumurta atılmalıdır.
• Sperm hücreleri rahim ağzından geçerek tüplere ulaşmalıdır.
• Yumurta ve sperm açık bir tüpte birleşmelidir.
• Döllenen yumurta embriyo olarak gelişmelidir.
• Embriyo rahim boşluğuna ulaşmalıdır.
• Rahim iç tabakası embriyonun tutunmasına uygun olmalıdır.

Bu aşamalardan birindeki sorun gebeliğin gecikmesine neden olabilir. Fakat gebeliğin ilk aylarda oluşmaması, bu aşamalardan birinin kesinlikle bozuk olduğu anlamına gelmez.

Hamile kalmak için ne zaman ilişkiye girilmeli?

Gebelik ihtimalinin en yüksek olduğu dönem “verimli pencere” veya “doğurganlık penceresi” olarak adlandırılır. Bu dönem, yumurtlama günüyle sona eren yaklaşık altı günlük zaman aralığıdır.

En yüksek gebelik ihtimali çoğunlukla yumurtlamadan önceki iki gün içindedir. Bunun nedeni sperm hücrelerinin kadın üreme sisteminde birkaç gün canlı kalabilmesine karşın yumurtanın döllenebilme süresinin daha kısa olmasıdır.

ASRM, verimli dönemde bir veya iki günde bir ilişki yaşanmasının gebelik ihtimalini en üst düzeye çıkarabileceğini belirtmektedir. Haftada iki veya üç kez düzenli ilişki yaşayan çiftlerde de benzer sonuçlar elde edilebilir.

İlişkinin yalnızca tek bir “yumurtlama gününe” sıkıştırılması gerekmez. Kesin bir takvim oluşturmak bazı çiftlerde gereksiz stres yaratabilir ve ilişki sıklığını azaltabilir.

Yumurtlama günü nasıl hesaplanır?

Yumurtlama her kadında adetin 14. gününde gerçekleşmez. Bu yaklaşım yalnızca yaklaşık 28 günlük ve düzenli döngüler için kabaca geçerli olabilir.

Yumurtlama zamanı aşağıdaki yöntemlerle tahmin edilebilir.

• Adet döngülerinin takvimle izlenmesi
• Yumurtlama testleriyle idrardaki LH yükselişinin belirlenmesi
• Rahim ağzı salgısındaki değişikliklerin takip edilmesi
• Bazal vücut sıcaklığının izlenmesi
• Doktor tarafından ultrasonla folikül takibi yapılması

Döngü süresinden 14 gün çıkarmak yaklaşık bir yumurtlama günü verebilir. Örneğin 30 günlük düzenli bir döngüde yumurtlama yaklaşık 16. gün civarında gerçekleşebilir. Fakat bu bir kesinlik değildir ve aynı kişinin döngüleri arasında bile farklılık görülebilir.

Adetler belirgin derecede düzensizse yalnızca takvim hesabına güvenmek doğru değildir.

Gebelik öncesi doktor kontrolünde neler değerlendirilir?

Gebelik planlamadan önce yapılan görüşme infertilite testi anlamına gelmez. Amaç mevcut sağlık sorunlarını, ilaçları ve gebeliği etkileyebilecek riskleri gözden geçirmektir.

Doktor görüşmesinde aşağıdaki konular ele alınabilir.

• Geçmiş gebelikler ve düşükler
• Adet düzeni
• Kronik hastalıklar
• Kullanılan reçeteli veya reçetesiz ilaçlar
• Vitamin ve bitkisel takviyeler
• Aşı geçmişi
• Ailede kalıtsal hastalık bulunması
• Daha önce geçirilmiş ameliyatlar
• Sigara, alkol ve madde kullanımı
• İş yerindeki kimyasal veya radyasyon maruziyeti
• Kadın ve erkeğin yaşı
• Daha önce uygulanan üreme tedavileri

İlaçlar doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır. Gebelikte kullanımı uygun olmayan bir ilaç varsa hekim daha güvenli bir alternatif planlayabilir.

Folik asit ne zaman kullanılmalı?

Gebelik planlayan kadınların çoğunda günde 400 mikrogram folik asit kullanılması önerilir. Folik aside gebelikten en az bir ay önce başlanması ve erken gebelik döneminde devam edilmesi, bebeğin beyin ve omurilik gelişimiyle ilgili bazı doğumsal sorunların riskini azaltır.

Bazı kadınlarda daha yüksek doz gerekebilir. Daha önce nöral tüp defektli gebelik yaşanması, belirli ilaçların kullanılması veya bazı sağlık sorunları bulunması hâlinde doz doktor tarafından belirlenmelidir.

Folik asit doğrudan hamile kalmayı sağlayan bir tedavi değildir. Gebelik öncesi ve erken gebelik dönemindeki bebeğin gelişimi için kullanılır.

Kadın ve erkek yaşam tarzında nelere dikkat etmeli?

Doğurganlığı tek başına artıran mucizevi bir yiyecek, bitki veya takviye bulunmaz. Dengeli yaşam alışkanlıkları genel sağlık ve gebelik hazırlığı açısından önemlidir.

Kadın ve erkek için ortak öneriler

• Sigara ve nikotin ürünlerini bırakmak
• Uyuşturucu maddelerden uzak durmak
• Alkol kullanımını bırakmak veya doktor önerisine göre sınırlandırmak
• Sağlıklı kilo aralığına yaklaşmak
• Dengeli ve sürdürülebilir beslenmek
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Yeterli uyumak
• Kullanılan ilaçları doktorla değerlendirmek
• Zararlı kimyasal ve aşırı sıcaklık maruziyetini azaltmak

Sigara kadınlarda yumurtalık fonksiyonlarını, erkeklerde ise sperm özelliklerini olumsuz etkileyebilir. Aşırı düşük veya yüksek kilo da yumurtlama düzenini ve gebelikle ilgili riskleri etkileyebilir.

Fakat yaşam tarzı değişiklikleri tüplerin kapalı olması, ciddi sperm problemi veya ileri derecede azalmış yumurtalık rezervi gibi tıbbi durumların tedavisinin yerine geçmez.

İlişki pozisyonu hamile kalmayı etkiler mi?

Belirli bir cinsel ilişki pozisyonunun gebelik ihtimalini artırdığına dair güvenilir kanıt bulunmamaktadır. Sperm hücreleri boşalmadan kısa süre sonra rahim ağzına ulaşabilir.

İlişkiden sonra

• Bacakları havaya kaldırmak
• Belin altına yastık koymak
• Uzun süre sırt üstü yatmak
• Belirli bir pozisyonda kalmak gebelik için gerekli değildir.

İlişki sonrasında meninin bir bölümünün dışarı gelmesi de bütün spermlerin kaybedildiği anlamına gelmez. ASRM, ilişki pozisyonlarının ve ilişki sonrası uygulamaların doğurganlık üzerinde kanıtlanmış bir etkisi olmadığını belirtmektedir.

Yaş çocuk sahibi olma ihtimalini nasıl etkiler?

Kadın yaşı doğal gebelik, düşük ve yardımcı üreme tedavisi sonuçlarını etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Kadınlar belirli bir yumurta rezerviyle dünyaya gelir. Yaş ilerledikçe hem yumurta sayısı hem de kromozomal olarak uygun yumurta elde etme ihtimali azalır. Bu değişim özellikle 35 yaşından sonra daha belirgin hale gelir.

Erkeklerde de yaşla birlikte sperm özellikleri ve sperm DNA bütünlüğü değişebilir. Ancak yaşın etkisi kadınlarda genellikle daha erken ve daha belirgindir. Yaşın ilerlemesi çocuk sahibi olunamayacağı anlamına gelmez. Fakat değerlendirme ve tedavi için ne kadar bekleneceğini değiştirir.

Ne kadar süre gebelik denendikten sonra doktora gidilmeli?

Genel başvuru zamanlaması şu şekildedir:

Kadının yaşı	Değerlendirme için önerilen süre
35 yaşından küçük	12 ay düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmadığında
35–39 yaş	6 ay düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmadığında
40 yaş ve üzeri	Beklemeden veya mümkün olan en kısa sürede değerlendirme

Bu süreleri doldurmak her durumda zorunlu değildir. Aşağıdaki durumlardan biri varsa daha erken başvurmak gerekir.

• Adetlerin çok düzensiz olması veya hiç görülmemesi
• Bilinen endometriozis
• Tüplerle ilgili hastalık veya dış gebelik öyküsü
• Yumurtalık veya rahim ameliyatı
• Tekrarlayan gebelik kaybı
• Erken menopoz veya düşük yumurtalık rezervi şüphesi
• Kemoterapi ya da radyoterapi öyküsü
• Menide hiç sperm bulunmaması veya ciddi sperm problemi
• Boşalma veya cinsel ilişki sorunu
• Bilinen genetik hastalık riski
• Kadın ya da erkekte üreme organlarını etkileyen hastalık

ASRM, 35 yaşından küçük kadınlarda 12 ay; 35 yaş ve üzerindeki kadınlarda altı ay sonunda değerlendirmeye başlanmasını önerir. 40 yaşın üzerindeki kadınlarda daha hızlı değerlendirme uygun olabilir.

İlk infertilite değerlendirmesinde hangi testler yapılır?

Değerlendirme yalnızca kadına yönelik olmamalıdır. Gebeliğin oluşmasında kadın ve erkek faktörleri birlikte rol oynar. Her çifte aynı testler uygulanmaz. İlk görüşmede tıbbi ve üreme öyküsü alındıktan sonra kişisel test planı hazırlanır.

Kadınlarda değerlendirilebilecek başlıklar

• Vajinal ultrason
• Yumurtlamanın değerlendirilmesi
• Antral folikül sayımı
• Gerekli durumlarda AMH, FSH, estradiol, TSH ve prolaktin
• Rahim boşluğunun incelenmesi
• Tüplerin açıklığının değerlendirilmesi
• Endometriozis, miyom veya polip araştırılması

AMH sonucu doğal gebelik ihtimalini tek başına göstermez. Yaş, ultrason bulguları, tüpler, yumurtlama ve sperm özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıntılı bilgi için yaşa göre AMH değerleri yazımızı inceleyebilirsiniz.

Erkeklerde değerlendirilebilecek başlıklar

Erkek değerlendirmesinin temel testlerinden biri semen analizidir. Testte sperm sayısı, hareketliliği, morfolojisi ve meni özellikleri incelenir. Sonuç anormalse testin benzer koşullarda tekrarlanması gerekebilir. Daha ayrıntılı bilgi için sperm testi rehberimizi okuyabilirsiniz.

Ciddi sperm bozukluğu, azospermi veya hormonal problem şüphesinde üroloji muayenesi, hormon testleri, ultrason veya genetik incelemeler gündeme gelebilir.
Tüm değerlendirme sürecini tüp bebek öncesi testler yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Gebelik oluşmuyorsa hemen tüp bebek gerekir mi?

Hayır. Gebeliğin belirli bir süre içinde oluşmaması, doğrudan tüp bebek tedavisi gerektiği anlamına gelmez.
Uygun yaklaşım, belirlenen nedene göre değişebilir.

• İlişki zamanlamasının düzenlenmesi,
• Yumurtlamanın takip edilmesi
• Yumurtlama probleminin tedavi edilmesi
• Tiroid veya prolaktin bozukluğunun kontrol altına alınması
• Klinik olarak anlamlı polip veya miyomların tedavisi
• Erkek faktörüne yönelik ürolojik değerlendirme
• Aşılama tedavisi
• IVF veya ICSI
• Gerekli durumlarda embriyo genetik testi

Bazı çiftlerde herhangi bir belirgin neden bulunamayabilir. Bu durum açıklanamayan infertilite olarak adlandırılır. Tedavi seçiminde çiftin yaşı, gebelik deneme süresi, yumurtalık rezervi, sperm değerleri ve önceki tedaviler birlikte değerlendirilir.

Tüp bebek tedavisi hangi durumlarda düşünülebilir?

Tüp bebek tedavisi aşağıdaki durumlarda değerlendirilebilir.

• Her iki tüpün kapalı olması
• Ciddi erkek faktörü
• İleri kadın yaşı ve zaman kaybının önemli olması
• Yumurtalık rezervinin azalması
• Endometriozis
• Aşılama tedavilerinin başarısız olması
• Uzun süren açıklanamayan infertilite
• Embriyolarda belirli bir genetik hastalığın araştırılmasının gerekmesi
• Yumurta veya sperm elde edilmesini gerektiren özel durumlar

Tüp bebek tedavisi herkes için ilk seçenek değildir. Ama bazı çiftlerde daha basit yöntemlerle zaman kaybetmek yerine doğrudan değerlendirilmesi gerekebilir. Tedavinin aşamalarını tüp bebek tedavisi fiyatları sayfamızda inceleyebilirsiniz.

Çocuk sahibi olamamanın nedeni her zaman kadına mı bağlıdır?

Hayır. İnfertilite yalnızca kadına ait bir sağlık sorunu değildir.
Gebeliğin oluşmamasında aşağıdaki başlıklar rol oynayabilir.

• Kadına ait faktörler
• Erkeğe ait faktörler
• Her iki tarafı etkileyen faktörler
• Açıklanamayan nedenler

Bu nedenle yalnızca kadının hormon testleri ve ultrasonla değerlendirilmesi yeterli değildir. Erkeğin semen analizi de ilk değerlendirmeyle birlikte planlanmalıdır. Çiftlerden birinde sorun bulunması diğer tarafta değerlendirme yapılmasına gerek olmadığı anlamına gelmez. Birden fazla faktör aynı anda bulunabilir.

AMH düşükse çocuk sahibi olunabilir mi?

Evet. Düşük AMH sonucu doğal veya yardımcı üreme yöntemleriyle gebeliğin imkânsız olduğunu göstermez.
AMH daha çok yumurtalıkların tedavide uyarıldığında verebileceği yanıt ve elde edilebilecek yaklaşık yumurta sayısı hakkında bilgi sağlar. Yumurta kalitesini veya doğal gebelik ihtimalini tek başına ölçmez.

Düşük AMH sonucunda özellikle aşağıdaki faktörler önemlidir.

• Kadının yaşı
• Adetlerin devam edip etmediği
• Antral folikül sayısı
• Tüplerin durumu
• Sperm özellikleri
• Önceki gebelikler
• Önceki tedavi yanıtı

Düşük sonuç görüldüğünde internet üzerindeki değerlerle karşılaştırma yapmak yerine kişisel değerlendirme yapılmalıdır.

Adetler düzenliyse gebelik kesin oluşur mu?

Düzenli adet görmek yumurtlamanın gerçekleşebildiğini düşündürebilir. Fakat gebeliğin kesinlikle oluşacağı anlamına gelmez.

Düzenli adet gören bir kadında

• Tüpler kapalı olabilir.
• Endometriozis bulunabilir.
• Rahim boşluğunu etkileyen bir durum olabilir.
• Yumurtalık rezervi yaşa göre azalmış olabilir.
• Spermle ilgili bir problem bulunabilir.
• Açıklanamayan infertilite söz konusu olabilir.

Benzer şekilde düzensiz adet gören her kadın infertil değildir. Sorunun nedeni belirlenip uygun tedavi uygulandığında gebelik oluşabilir.

Gebelik şansını artırdığı söylenen yöntemlere güvenilmeli mi?

İnternette bitkisel karışımlar, kürler, özel ilişki pozisyonları ve belirli yiyeceklerle hızlı gebelik vaat eden çok sayıda öneri bulunur.

Aşağıdakilere karşı dikkatli olunmalıdır.

• “Bir ayda kesin hamilelik” vaatleri
• İçeriği bilinmeyen bitkisel karışımlar
• Doktor önerisi olmadan kullanılan hormonlar
• Çok yüksek doz vitamin veya antioksidanlar
• Yumurtalık rezervini yenilediğini iddia eden ürünler
• Tüpleri ameliyatsız açtığını öne süren kürler
• Gebelik garantisi veren klinik veya ürünler

Bitkisel olması bir ürünün güvenli olduğu anlamına gelmez. Bazı ürünler hormonları, karaciğeri veya kullanılan ilaçları etkileyebilir.

Çocuk sahibi olmak isteyenler için kontrol listesi

1. Gebelik öncesi doktor görüşmesi planlayın.
2. Kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri bildirin.
3. Doktorunuzun önerdiği folik asit dozuna başlayın.
4. Aşı geçmişinizi kontrol ettirin.
5. Sigara ve nikotin ürünlerini bırakın.
6. Alkol ve uyuşturucu maddelerden uzak durun.
7. Düzenli ve korunmasız ilişki yaşayın.
8. İsterseniz adet döngünüzü takip edin.
9. Yaşınıza göre önerilen bekleme süresini bilin.
10. Adet düzensizliği veya bilinen hastalık varsa erken başvurun.
11. Değerlendirmenin hem kadını hem erkeği kapsamasını sağlayın.
12. Test sonuçlarını tek tek değil, birlikte yorumlatın.

Sık Sorulan Sorular